Emeklilikte yeni dönem sinyali: Maaş yerine hane geliri esas alınabilir
Eski SGK Başmüfettişi İsa Karakaş, emeklilik sisteminde köklü bir değişiklik yapılabileceğine dikkat çekerek, hükümetin “maaş odaklı” yapıdan “gelir ve ihtiyaç odaklı” bir modele geçmeye hazırlandığını öne sürdü. Yeni sistemde yalnızca emekli aylığı değil, hanenin toplam geliri ve yaşam koşulları belirleyici olacak.
Henüz resmi bir taslak bulunmadığını belirten Karakaş, üzerinde durulan modelin beş temel başlıktan oluştuğunu ifade etti.
Dağınık yardımlar tek çatı altında toplanacak.
Belediyeler, vakıflar ve bakanlıklar tarafından ayrı ayrı sağlanan sosyal yardımların tek bir sistemde birleştirilmesi planlanıyor. Böylece kimlerin hangi destekleri aldığı merkezi bir veri tabanında görülebilecek.
Maaş değil, hane geliri dikkate alınacak.
Yeni yaklaşımda yalnızca emekli maaşı değil; hanedeki toplam gelir, mülkiyet durumu ve yaşam standardı esas alınacak. Aynı maaşı alan ancak biri kirada, diğeri birden fazla konuta sahip iki emekli farklı değerlendirilecek.
Kurumlar arası veri entegrasyonu sağlanacak.
SGK ile Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’nın veri sistemlerinin birleştirilmesi planlanıyor. Gelir sınırının altında kalan haneler otomatik olarak tespit edilerek destek mekanizması devreye girecek.
Kömür ve gıda kolisi gibi yardımların büyük ölçüde sona erdirilerek, desteklerin karta yüklenen nakit şeklinde verilmesi gündeme gelebilir. Böylece emekli ihtiyacını kendisi belirleyebilecek.
Emeklinin yaşadığı şehirdeki kira ve yaşam giderleri dikkate alınarak maaşın desteklerle tamamlanması planlanıyor. Özellikle büyükşehirlerde kira yardımı ve fatura desteği gibi uygulamalar öne çıkabilir.
“Kök Maaş” Tartışması Derinleşebilir
Karakaş’a göre 2026 Temmuz itibarıyla emeklilikte tartışma “kök maaş” yerine “hanedeki kişi başına düşen gelir” üzerinden yürütülebilir.
Halihazırda 20 bin TL taban maaş alan ancak kök aylığı 11–13 bin TL seviyesinde bulunan emeklilerin, enflasyon farkı kök maaşlarını taban seviyenin üzerine taşımadıkça uzun süre zam alamama riskiyle karşı karşıya kalabileceği ifade ediliyor.
Buna karşılık; kirada yaşayan, hanede başka geliri bulunmayan veya bakmakla yükümlü olduğu kişi sayısı fazla olan emeklilere ek destek sağlanabileceği belirtiliyor.
Örnek Senaryo: Aynı Maaş, Farklı Destek
Karakaş’ın verdiği örneğe göre: Kirada yaşayan ve evde başka geliri olmayan bir emekli, gelir kriterinin altında kalırsa kira ve yakıt desteğiyle toplam geliri 22–28 bin TL seviyesine çıkarılabilecek.
Kendi evinde oturan ve eşinin de emekli maaşı bulunan bir emekli ise hane geliri yüksek kabul edileceği için yalnızca mevcut taban maaşı almaya devam edecek.
Yeni modelde temel ölçütün “hanedeki kişi başına düşen gelir” olması bekleniyor.
Emekli Sayısı Hızla Arttı
Öte yandan, 2019 yılında yaklaşık 800 bin kişi emekli aylığı alırken, bugün bu sayının 5 milyona ulaşması sistem üzerindeki mali baskıyı artırmış durumda. Primini yüksekten ödeyenlerle düşük prim ödeyenler arasındaki farkın azalması ise kamuoyunda tartışma yaratmaya devam ediyor.
Yeni düzenlemeye ilişkin resmi bir çalışma açıklanmasa da, emeklilik sisteminde gelir temelli bir dönüşümün gündeme gelmesi bekleniyor.